اليعقوبي ( مترجم : آيتي )

103

تاريخ اليعقوبي ( فارسي )

همه زمانها ( دهر الدهور ) نامند ، از اوست و ارجبهر و مجسطى مختصر شده آن و سپس اركند اختصارى از ارجبهر و كتاب بطلميوس اختصارى است از مجسطى ، و از اينها نيز مختصرها و زيجها و مانند آن نوشته‌اند . او نه رقم هندى را وضع كرد و همه حسابهاى بىپايانى كه شناخت آنها ممكن نيست از اين نه رقم بيرون مىآيد : ( 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 ) نخستين رقم » يك « است و همان ده است و صد است و هزار و صد هزار و يك ميليون و ده ميليون و صد ميليون و به همين حساب تا هر جا برسد ، رقم دوم » دو « است و همان ، بيست [ و دويست و دو هزار و بيست ] هزار و دويست هزار و دو ميليون است و اين نه رقم به همين حساب بالا ميرود جز آنكه خانه رقم » يك « جزء رقم » ده « شناخته شده و همچنين خانه » ده « جزء » صد « و همچنين هر خانه اى ، و هر گاه مرتبه اى از اين مراتب خالى باشد صفرى در آن گذارده شود و صفر دائره كوچكى است . اينان دنيا را به هفت اقليم تقسيم كرده‌اند : اقليم اول ، هند است و حد آن از طرف خاور دريا است و كناره چين تا ديبل [ 1 ] از طرف عراق ، تا خليج دريا از طرف خاك هند ، تا زمين حجاز . اقليم دوم ، حجاز است كه حد آن اين خليج است تا عدن ، تا زمين حبشه از طرف مصر ، تا ثعلبيه از طرف عراق . اقليم سوم ، مصر است كه حد آن از طرف حبشه تا زمين حجاز است ، تا بحر اخضر از طرف جنوب تا مغرب ، تا خليجى كه در طرف روم است تا نصيبين از طرف عراق . اقليم چهارم عراق است كه حد آن از طرف هند ديبل ، و از طرف حجاز ثعلبيه ، و از طرف مصر و روم نصيبين ، و از طرف خراسان نهر بلخ است [ 2 ] .

--> [ 1 ] بفتح دال و ضم باء ( مراصد الاطلاع ) . [ 2 ] بابل و عراق ( التنبيه و الاشراف ص 29 ) اقليم اول زمين بابل است كه خراسان و فارس و اهواز و موصل و قهستان از آن است ( مروج الذهب ج 1 ص 87 ) .